بندهء خدا به خاطر ترك واجب يا عمل محرّمى مستحقّ عذاب مىشود چون كه ابزار تكليف به او داده شده است و احكام را شناخته است . و چون در انسان فضيلت‌طلبى و كمال خواهى قرار دارد سپس انسان در تحصيل هدف ، كوتاهى مىكند ، پس عذاب بر معصيت به قدر توانايى و آمادگى در برابر اوست . امام سجاد عليه السلام در دعاى خود ، آسانى راه تكليف را از حق مىطلبد : اللهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْنا مَمَّنْ سَهُلَت لَهُ طَريقُ الطَّاعَةِ بِالتُّوفِيقِ فى مَنازِلِ الأَبْرارِ ، فَحُيُّوا وَقُرِّبُوا وَأُكْرِمُوا وَزُيِّنُّوا بِخِدْمَتِك . « 1 » بار خدايا ! بر محمّد و آلش درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه با توفيق خود راه طاعت و رسيدن به منازل و مقامات نيكان را بر ايشان هموار كردى پس با خدمت به تو حيات يافتند و مقرّب شدند و گرامى و آراسته گرديدند . اتمام حجّت بر بشر اين بخش از دعاى امام زين العابدين عليه السلام « وَلَمْ يَدَعْ لِأَحَدٍ مِنّا حُجَّةً وَ لاعُذْراً » اشاره به اين آيه دارد : قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ » « 2 » بگو : دليل و برهان رسا [ كه قابل ردّ ، ايراد ، شك و ترديد نيست ] مخصوص خداست و اگر خدا مىخواست قطعاً همهء شما را [ به طور جبر ] هدايت مىكرد . حجّت ، در لغت به برهان و دليل محكم گفته مىشود كه بر ادعايى آورده و اثبات گرديده باشد .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 91 / 128 ، باب 32 ، حديث 19 . ( 2 ) - انعام ( 6 ) : 149 .